ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

~  Στυλιανός Γ. Αναγνωστάκης

Στην Άπω Ανατολή οτιδήποτε έχει μία βαθιά σχέση με το συμβολισμό. Αρχαίες παραδόσεις και έθιμα εξακολουθούν να συνυπάρχουν με την πιο προηγμένη τεχνολογική πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό. Ακόμη και σε αυτές τις σύγχρονες ημέρες, όταν ο άνθρωπος αποφασίσει να κατευθυνθεί προς τον εσωτερισμό, επιβιώνει ένα ανεπηρέαστος κόσμος, όπου οι πιο ευγενείς και ιπποτικές αρετές εξακολουθούν να εμπνέουν : είναι το BUDO.

BUDO σημαίνει «ο δρόμος της ειρήνης μέσω της πρακτικής των πολεμικών τεχνών». Η λέξη προέρχεται από το “BUSHI” (αναφέρεται στον ευγενή, τον ιππότη, τον προστάτη και φύλακα της Καθεστηκυίας Τάξης, τον εγγυητή της δικαιοσύνης και κάτοχο των υψηλότερων ιδανικών και της ηθικής. Αυτός είναι ο κάτοχος του Ναού) και “DO” (που υποδηλώνει το δρόμο, την αναζήτηση της πνευματικότητας).
To BUDO, λοιπόν, είναι ο δρόμος που ακολουθείται από τον ιππότη, ως τον άνθρωπο που ενσαρκώνει τις ευγενέστερες αρετές και τις εφαρμόζει στην υπηρεσία της κοινωνίας. Το συγκεκριμένο θέμα είναι εκτεταμένο και θα απαιτούσε ένα μεγάλο δοκίμιο για να αναλυθεί προσεκτικά, έτσι, θα προσπαθήσω να περιγράψω στη συμβολική γλώσσα τους τρεις πτυχές της μύησης στο BUDO:
1.     To DOJO (Ο τόπος όπου ο Δρόμος ασκείται )
2.     Το DOGI (Η ενδυμασία – στολή του Δρόμου)
3.     Το REIGI (Η Τελετή ή το Τυπικό)

Το dojo είναι συμβολικά προσανατολισμένο κατά τρόπο που η Γη, ο Άνθρωπος και το Σύμπαν μπορούν αρμονικά να ολοκληρωθούν. Στον εσωτερικό του χώρο υπάρχουν συγκεκριμένες περιοχές που συμβολικά συνδέονται με ειδικές ενέργειες, οντότητες και αριθμούς.  Στο μέσο της βορεινής πλευράς υπάρχει η SHINZA, που κυριολεκτικά σημαίνει «τόπος που κατοικεί  ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ» ή με διαφορετικά λόγια είναι « Η ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ». Στην περιοχή αυτή υπάρχει ένας βωμός (Tokonoma), πάνω από τον οποίο έχει αναρτηθεί μία ιερή καλλιγραφία και όπου σπαθιά (Katana) και άλλα ιερά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στις τελετές έχουν τοποθετηθεί. Η  Shinza πρέπει να γίνεται βαθιά σεβαστή από τους μυημένους, διότι πνευματικά αντιπροσωπεύει την ύπαρξη του Αρχικού Πνεύματος : είναι το “Sanctum Sanctorum – Τα Άγια των Αγίων” του dojo. Η  Shinza είναι ο τόπος όπου οι λεπτές ενέργειες που απορρέουν από την Αρχική Πηγή – Καρδιά/Πνεύμα, επικοινωνούν με την Ανεξάρτητη Καρδιά/Πνεύμα του κάθε εκπαιδευόμενου. Αυτή η ροή ενεργειών σχηματίζει τον “Εγγρηγορώς” του Budo. Η  Shinza είναι το Αντι – Χάος, επειδή αντιπροσωπεύει την Κοσμική Τάξη που προήλθε από το Δημιουργό.
Στα δεξιά της Shinza είναι η Κamiza, που κυριολεκτικά σημαίνει «ο Τόπος που διαμένουν τα πνεύματα της Φωτιάς και του Νερού». Η Kamiza συμβολίζει τα στοιχεία της Φύσης: Στην Ανατολική παράδοση το στοιχείο της Φωτιάς – Δημιουργίας τοποθετείται προς το Νότο και σχετίζεται με το καλοκαίρι ; το στοιχείο του Μετάλλου – Διαίσθησης τοποθετείται προς τα Δυτικά και σχετίζεται με την άνοιξη; το στοιχείο του Νερού – Σοφίας τοποθετείται προς τα Βόρεια και σχετίζεται με το χειμώνα; το στοιχείο του Ξύλου – Φαντασίας τοποθετείται προς τα Ανατολικά και σχετίζεται με το φθινόπωρο ; η Γη – Θέληση είναι τοποθετημένη στο κέντρο. Η Kamiza επιπλέον της μυθικής ένωσης της φωτιάς, του ύδατος και των άλλων στοιχείων, αντιπροσωπεύει και την ανάμειξη του αρσενικού – θηλυκού, της αγάπης και του πνεύματος. Στα αριστερά της Shinza είναι η Shimoza, ο τόπος όπου σώζονται τα πνεύματα των προγόνων. Συμβολίζει τη δύναμη του παρελθόντος, τη βασική εμπειρία της εξέλιξης όλων των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών. Η ένωση των τριών Shinza-Kamiza-Shimoza είναι μία Τριάδα, που θα πρέπει να συγκρίνεται με εκείνη της καθολικής απόκρυφης επιστήμης.
Στα νότια, υπάρχει η Hikae Seki, που κυριολεκτικά σημαίνει «τόπος όπου κρατούνται οι σημειώσεις» : αυτό είναι το μέρος που προορίζεται για τους μαθητευόμενους, τους νέους προς μαθητεία και τους αρχάριους, όσοι επιθυμούν να μυηθούν στις πολεμικές τέχνες. Στη συμβολική του έννοια, το μέρος αυτό συνδέεται με τη Θηλυκή Υπόσταση, τον Δέκτη των διδασκαλιών του Διδασκάλου προς τους μαθητές, σε αντίθεση με τη Βορεινή πλευρά, μπροστά από τη Shinza, όπου κάθεται ο Διδάσκαλος και αντιπροσωπεύει την Αρσενική Υπόσταση, ή την Εκπομπή των διδασκαλιών του προς τους μαθητευόμενους. Μια κεντρική γραμμή κόβει συμβολικά το dojo σε δύο μέρη, δεξιά και αριστερά, ανατολικά και δυτικά. Ονομάζεται Seitchu Sen. Η οριζόντια γραμμή αντιπροσωπεύει τον άξονα του ορατού κόσμου, το επίπεδο της εκδήλωσης της ανθρωπότητας στη γη. Είναι το σύμβολο της αλληλεπίδρασης μεταξύ ουρανού και γης. Στα δεξιά της γραμμής αυτής κάθονται οι πιο έμπειροι μαθητές, ενώ στα αριστερά κάθονται οι λιγότερο έμπειροι μαθητές, ή οι αρχάριοι. Παραδοσιακά το dojo είναι χώρος που δεν θερμαίνεται, με σκοπό οι μαθητές να αντιλαμβάνονται τις κλιματικές μεταβολές και τα αρώματα των εναλλαγών των εποχών. Το dojo είναι ευλογημένο από τον καθαρμό (misogi) και από τον εξορκισμό (harai) ιεροτελεστιών, προκειμένου να καλεστούν τα ευεργετικά πνεύματα (kami) και να διώξουν τις εχθρικές οντότητες. Ένα τελετουργικά αφιερωμένο dojo είναι ένα προστατευόμενο μέρος , με το δικό του Πνεύμα, ένα μέρος όπου η πρακτική εξάσκηση μπορεί να είναι ασφαλής, μακριά από αδιάκριτα βλέμματα, δυσμενείς επιδράσεις από τον αμύητο κόσμο, όπου Θείες εκπορεύσεις, κατά μία έννοια, το προστατεύουν από τον αόρατο και κακό κόσμο. Το dojo είναι μία άγια περίφραξη, ένας μαγικός προστατευτικός κύκλος, όπου επιτρέπει τους πνευματικούς ανθρώπους – μαθητές να συνεχίσουν την προσωπική τους έρευνα και ανάπτυξη μέσω της εξάσκησης των πολεμικών τεχνών.
Ο αλτρουισμός, ή ο σεβασμός προς τους άλλους και η ευγνωμοσύνη προς το δάσκαλο, θα πρέπει να βασιλεύον εντός του χώρου του dojo. Αυτά τα συναισθήματα, της ευγνωμοσύνης και του σεβασμού, τα οποία ονομάζονται kansa, πρέπει να εκφράζονται και σε όλους όσους ασκούν μαχητικές τέχνες. Οι νεοεισερχόμενοι (deshi) ακούν το Δάσκαλο μέσα στη σιωπή και είναι δεκτικοί στις διδασκαλίες του.  Ο ίδιος πρέπει να είναι όσο πιο μεταδοτικός γίνεται, να ανοίξει την καρδιά του με χαρά και συμπόνοια και να δώσει  διδασκαλία δίχως να έχει την προσμονή να πάρει πίσω. Ο μοναδικός εχθρός του Δασκάλου που πρέπει να σκοτώσει είναι ο εγωισμός του, ένα συναίσθημα που χωρίζει έναν αληθινό από ένα τρομακτικό δαίμονα. Μόνο αυτός που μπορεί να δώσει μπορεί και να λάβει : αυτό είναι που διακρίνει ένα αληθινό Δάσκαλο της Τέχνης (Master).

Η λέξη dogi αποτελείται από τη λέξη DO, που σημαίνει «δρόμος – τρόπος» και από τη λέξη GI, το οποίο σημαίνει «φόρεμα» ή «ομοιόμορφο». Είναι, λοιπόν, η στολή απαραίτητη για την πρακτική εφαρμογή του Δρόμου (BUDO). Αποτελείται από το keikogi (παντελόνι και σακάκι με λευκή απόχρωση), obi – τη λευκή ή μαύρη ζώνη και τη hakama (παραδοσιακή ιαπωνική παντελόνα με επτά πτυχώσεις  που μπαίνει πάνω από το λευκό παντελόνι σε μπλε, μαύρη και λευκή απόχρωση). Πριν να φορέσουν το dogi οι ασκούμενοι, είναι υποχρεωμένοι να αφαιρέσουν τα ρούχα τους μέσα στην σιωπή. Συμβολικά, σημαίνει, ότι εισερχόμενοι για εξάσκηση πρέπει να έχουμε απαλλαγεί από οποιαδήποτε αρνητικές πτυχές και επιρροές του βέβηλου κόσμου. Έτσι, αλλάζοντας και φορώντας τη στολή εξάσκησης για την πρακτική του Δρόμου (Budo), με τη σωστή συμπεριφορά – εκείνη τη σιωπής, ψάχνουμε για τυχόν ιδιότητες που μπορεί να λείπουν.
Η Keikogi είναι λευκή, συμβολίζει την ακεραιότητα, την ειλικρίνεια και την ηθική. Το λευκό αντιπροσωπεύει επίσης το Φως, τη Γνώση, την Ευκρίνεια και την Παρθενία. Στην φύση, σχετίζεται με την ηλιακή ακτινοβολία, η οποία μπορεί να διαχωριστεί στα χρώματα μέσα από το Πρίσμα. Το λευκό είναι το χρώμα της προέλευσης. Εξισορροπώντας τις τρεις όψεις του ανθρώπινου πρίσματος (το πνευματικό, το οποίο οδηγεί στην Αλήθεια, το συναισθηματικό το οποίο οδηγεί στην Αγάπη και το φυσικό το οποίο οδηγεί στην Σοφία), είναι πιθανόν να εμφανιστούν τα χρώματα ή αρετές που περιλαμβάνονται στο λευκό φως.
Το σακάκι της στολής πρέπει να φοριέται φορώντας πρώτα το δεξιό μανίκι. Η σωστή διαδικασία είναι επίσης η ίδια και για το παντελόνι και τη hakama, βάζοντας το δεξιό πόδι πρώτα. Η δεξιά πλευρά υποδεικνύει τη δικαιοσύνη, την ειλικρίνεια και το λόγο. (Η ηθική ευθύτητα αναφέρεται στην πραγματικότητα, σε καλούς ανθρώπους). Αντιθέτως η αριστερή πλευρά είναι συνδεδεμένη με τη διαίσθηση, την αγάπη και την ευαισθησία, αλλά ακόμη και με το σκοτάδι την ανειλικρίνεια και την υποκρισία (ένας κακός άνθρωπος συχνά λέγεται και «σκοτεινός» άνθρωπος).
Η ζώνη (obi) δένεται γύρω από την περιοχή της κοιλιάς δεξιόστροφα ή από αριστερά προς τα δεξιά. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι δεξιόστροφες κινήσεις χρησιμοποιούνται στα τυπικά της φυσικής μαγείας, τη στιγμή που οι ανάποδες κινήσεις (αριστερόστροφες) χρησιμοποιούνται από τη μαύρη μαγεία. Η κίνηση της περιτύλιξης της ζώνης αναμειγνύει τις ηλιακές και σεληνιακές όψεις του ατόμου. Η ζώνη επίσης υποδηλώνει το κέντρο (hara), το οποίο είναι δύο εκατοστά κάτω από τον αφαλό, εκεί όπου τοποθετείται το τσάκρα της πηγής του Αγίου Φωτός (seika tanden). Ο κόμπος της ζώνης είναι ένας αληθινός κόμπος αγάπης και συμβολίζει ένα οριζόντιο “8”,(∞), το σύμβολο του απείρου. Το σύμβολο αυτό αντιπροσωπεύει την εξέλιξη των ανθρώπων και της ανανέωσης των ενεργειών, οι οποίες κινούνται σε όλες τις κατευθύνσεις, την αέναη περιπλάνηση του ανθρώπινου Πνεύματος το οποίο ψάχνει για την αλχημική ένωση με την παγκόσμια Ψυχή. Ο κόμπος επίσης ίσταται ως παθητικός δέκτης μπροστά στη δημιουργική δραστηριότητα του Θείου.
Η Hakama είναι η παραδοσιακή ενδυμασία. Είναι το πρώτο διακριτικό σήμα να είσαι μέλος της Bushi (ιπποτικής) κατηγορίας. Μπορεί να φορεθεί από το βαθμό του shodan και μετά (μαύρη ζώνη). Την ίδια στιγμή, εκείνος που επιτρέπεται να φορά τη hakama είναι επιφορτισμένος με μεγάλες ευθύνες και καθήκοντα. Πρώτα από όλα αυτά είναι : Αγάπη, Πίστη, Θάρρος, Σεβασμός, Δικαιοσύνη, Συμπόνοια και Ειλικρίνεια. Αυτές είναι οι επτά αρετές που διακρίνουν τον αληθινό ιππότη. Στις υψηλότερες βαθμίδες από το 6ο dan και μετά, εφόσον έχει απονεμηθεί ο τίτλος του Shihan (που σημαίνει “πρόσωπο προς μίμηση”), δύναται να φοράει λευκή hakama – που συμβολίζει ότι  ο συγκεκριμένος έχει αποκτήσει πλήρη ακεραιότητα. Ο κόμπος του δεσίματος της hakama έχει το σχήμα του σταυρού - σύμβολο της δραστηριότητας και της σκληρής μελέτης. Είναι η ένωση της οριζοντιότητας με την καθετότητα, του παθητικού με το ενεργητικό, του αρσενικού με το θηλυκό στοιχείο. Είναι το σύμβολο της ενοποιήσεως των αντιθέτων. Αυτός ο σταυρός κόμπος είναι μπροστά από την περιοχή της seika tanden – το τσάκρα που όπως προείπαμε είναι η πηγή του Αγίου Φωτός.  

Η τελετή ή ιεροτελεστία (reigi) περιλαμβάνει όλες τις στάσεις, συμπεριφορές και χαιρετισμούς που ασκούνται στο dojo. Η τελετουργία είναι η πιο σημαντική πτυχή των μυητικών σχολείων, όπως και εκείνο της άσκησης μίας μαχητικής τέχνης. Όπως προαναφέρθηκε, το dojo είναι ο χώρος που συγκεντρώνει – συμπυκνώνει όλα εκείνα τα στοιχεία για κάποιον που ενδιαφέρεται για τον Δρόμο, αλλά αυτή η συγκέντρωση - συμπύκνωση θα ήταν άχρηστη αν δεν προστατεύονταν και χορηγούνταν από μία παραδοσιακή τελετουργία, που έχει ως στόχο να κάνει τις ηθικές αξίες να επιβιώσουν και να εφαρμοστούν. Οι τελετουργίες είναι διαφορετικές σε σχέση με το κάθε επίπεδο των εργασιών και της εκπαίδευσης του καθενός ασκούμενου και θα πρέπει να γίνονται σεβαστές και να πραγματοποιούνται με μεγάλη σχολαστικότητα.
Κάθε παραδοσιακή πολεμική τέχνη έχει τη δική της συγκεκριμένη εθιμοτυπία, αλλά υπάρχουν κάποια κοινά σημεία που είναι άξια αναφοράς : Υπόκλιση από όρθια στάση (ritsurei), ή καθιστός στα γόνατα (zarei) μέσα στο dojo, μαζί με τους συνασκούμενους και με τα όπλα του. Όταν ο ασκούμενος εισέρχεται στο dojo και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή που είναι αφιερωμένη για την εξάσκησή του, πρέπει πάντα να εισέρχεται με το δεξί του πόδι. Επιπρόσθετα, στην προηγηθείσα  εξήγηση για τη σημασία της δεξιάς πλευράς, πρέπει να προστεθεί ότι η προώθηση με το δεξιό πόδι σηματοδοτεί μία εθελοντική πράξη που είναι εμπνευσμένη από τα ευγενή συναισθήματα που δίνουν έμφαση σε αρετές όπως η πίστη, το κουράγιο, η δικαιοσύνη και η ακεραιότητα.
Το να καθίσει κάποιος παραδοσιακά σε στάση seiza, πρώτα πρέπει να γονατίσει με το αριστερό γόνατο και συμβολίζει την πρόθεσή του να θυσιάσει τις ιδιότητες που σχετίζονται με τον υλικό κόσμο και να παραιτηθεί από όλες τις αρνητικές επιρροές.
Ένα άλλο κοινό σημείο σε όλα τα BUDO είναι η απόσταση, ή maai. Αυτή η λέξη αποτελείται από το MAA, το οποίο σημαίνει “χωροχρόνος” και το “AI” που σημαίνει αρμονία. Αντιπροσωπεύει το απαραίτητο ιδανικό διάστημα για να επιτύχει ο ασκούμενος την αρμονία μαζί με έναν άλλο συνασκούμενό του. Είναι το υπέρτατο μέρος, εκεί όπου οι συγκρούσεις μεταξύ τους μπορεί με ευκολία να επιλυθούν, σεβόμενοι την Θεία Τάξη.
Όσο πιο έμπειρος είναι ο ασκούμενος, τόσο μεγαλύτερη είναι και η απόσταση, επειδή ο έμπειρος μπορεί να γεφυρώσει την απόσταση με την πνευματική του αστραπή (κεραυνοβόλα αντίδραση) και είναι για αυτό το λόγο σε άμεση επαφή χωρίς συγκρούσεις που του είναι άχρηστες. Ο δυναμικός «εχθρός» - αντίπαλος, θα ακτινοβολείται από μία δίνη αγάπης και συμπόνοιας που θα τον μεταμορφώσει σε ένα καλύτερο ον, ούτως ώστε να τον βοηθήσει να αναπτυχθεί σε μία κοινωνία όπου βασίζεται στην ανοχή και τη συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων.
Μία αληθινή τελετουργία δεν μπορεί να διατηρηθεί αν δεν βασίζεται σε ένα κλίμα αμοιβαίας διάθεσης και εμπιστοσύνης. Ένα ιδανικό περιβάλλον επιτρέπει την ανάπτυξη μίας αμοιβαίας ειλικρίνειας αλλά και στην ανάπτυξη επιπλέον ενστικτωδών και αντιλήψεων (haragei), οι οποίες σχετίζονται και με άλλες μεταφυσικές σχολές. Χάρη σε αυτές τις δυνάμεις, τις προθέσεις, τα συναισθήματα, τις σκέψεις και κυρίως την ίδια την ύπαρξη του συνασκούμενου, μπορεί να γίνει κατανοητή και, τελικώς, να ολοκληρωθεί σε μία συμφωνία – η οποία είναι η αντανάκλαση της παγκόσμιας αρμονίας του σύμπαντος στη γη.